Lagom là từ hoàn hảo để miêu tả lối sống của người Thụy Điển.
Lagom – nghĩa là không quá ít, cũng không quá nhiều, hoặc “chỉ
một lượng vừa đủ”. “Nhưng trong mối quan hệ với cái gì hoặc với
ai?”, có lẽ bạn sẽ thắc mắc như thế. Lagom nghĩa là nếu bạn muốn
chia một thứ gì đó – ví dụ như chia một cái bánh – hãy đảm bảo sao
cho tất cả mọi người đều có phần. Lagom cũng có nghĩa là không
thừa thãi và không phóng đại. Đó là cách chúng ta nhìn nhận nhau
với tư cách con người và là cách chúng ta nhìn nhận thiên nhiên –
thứ mà chúng ta đều phải phụ thuộc.
Trong thực tế, đây là một triết lý mà chúng ta phải tương tác,
phải chuyện trò và thấu hiểu đồng loại của mình. Tôi có nhu cầu của
tôi, bạn cũng có nhu cầu của bạn, làm thế nào chúng ta có thể phối
hợp với nhau? Làm thế nào chúng ta có thể tìm ra giải pháp phù
hợp cho cả hai? Tương tự như vậy, khi đặt lagom trong mối quan hệ
với thiên nhiên, nếu tôi tiêu dùng quá độ hay lối sống của tôi góp
phần tàn phá trái đất, ảnh hưởng đến các thế hệ sau này, nghĩa là
tôi đang không sống theo cách lagom. Tôi nên giảm thiểu những tác
động tiêu cực mình đối với thiên nhiên.
Tôi là Ann Måwe, hiện là Đại sứ Thụy Điển tại Việt Nam. Kể từ
khi đến Việt Nam vào tháng Chín năm 2019, tôi vẫn luôn ngẫm nghĩ
về đặc trưng của đất nước Thụy Điển, những điểm chung cũng như
những khác biệt giữa hai quốc gia – Thụy Điển và Việt Nam. Từ
lagom giúp tôi hiểu về đất nước và con người Thụy Điển, nhưng tôi
cho rằng nó cũng phù hợp khi nói về Việt Nam. Có lẽ đó là lý do vì
sao quyển sách này và khái niệm lagom lại khá phổ biến ở đây đến

vậy. Gần đây tôi thậm chí còn thấy một tiệm cà phê mang tên
“Lagom” trên con đường gần tòa đại sứ, và nó không phải do người
Thụy Điển mở! Đồng thời, phong cách lagom cũng đang có tác động
lớn đối với kiến trúc của nhiều tòa nhà ở Hà Nội hiện nay, và một
trung tâm tái chế mới ở Thành phố Hồ Chí Minh cũng có tên
“Lagom”.
Ở Thụy Điển, tôn giáo không đóng vai trò quan trọng. Hầu hết
mọi người đều tự xem mình là người theo chủ nghĩa thế tục. Tuy
vậy, những nguyên tắc sống sao cho phù hợp lại vô cùng quan trọng
và luôn được đề cao. Có một tinh thần chung mà phần lớn người
dân đều tôn trọng và tuân theo. Thay vì tìm đến tôn giáo, chúng tôi
tìm kiếm những lý lẽ hợp lý và tin tưởng vào những lời khuyên đáng
tin cậy từ chính phủ, giới học thuật, các tổ chức tư nhân và các tổ
chức xã hội dân sự.
Quyển sách này cũng trích dẫn quan điểm của một trong những
tác giả Thụy Điển mà tôi yêu thích – Jonas Gardell. Ông cho rằng:
“Bạn cho đi và nhận lại; đó là điều tuyệt vời ở Thụy Điển nên được
lan truyền ra thế giới, truyền đến tất cả hệ tư tưởng và tôn giáo. Sự
thật không nhất thiết phải là trắng hay đen; với lagom, chúng ta có
thể tránh được chủ nghĩa cực đoan và có thể chấp nhận thỏa hiệp ở
một mức độ nào đó”.
Có rất nhiều ví dụ hay về “lối sống lagom” trong quyển sách này.
Tôi xin được nêu ra vài ví dụ điển hình:
Trước hết, về tầm quan trọng của sự cân bằng giữa công việc và
cuộc sống. Người Thụy Điển say mê làm việc, và nhìn chung họ làm

việc rất hiệu quả trong giờ làm. Nhưng một ngày làm việc của họ
luôn có fika – thời gian nghỉ giữa giờ – để họ có thể thưởng thức
một tách cà phê và tán gẫu cùng đồng nghiệp. Trong giờ fika, bạn có
thể chia sẻ một ý tưởng với đồng nghiệp, hoặc đơn thuần chỉ là tán
gẫu với nhau về những kế hoạch hay kỳ nghỉ cuối tuần. Những khi
không làm việc, người Thụy Điển tận hưởng những buổi chiều rảnh
rỗi, những ngày nghỉ cuối tuần và các kỳ nghỉ hè dài ngày. Đây là dịp
để chúng tôi dành thời gian cho gia đình và bạn bè, để vận động
(đặc biệt khi công việc của bạn không đòi hỏi bạn vận động thường
xuyên), để tự do theo đuổi sở thích, tham gia các hoạt động và hòa
mình cùng thiên nhiên. Sự cân bằng giữa cuộc sống và công việc
nuôi dưỡng tinh thần sáng tạo và đổi mới.
Được nghỉ phép có trả lương để ở nhà chăm con là một phần
quan trọng của sự cân bằng này, và đây là quy định được xem là
hào phóng nhất thế giới. Cả người cha lẫn người mẹ đều được
hưởng quyền lợi này. Nó giúp thúc đẩy bình đẳng giới khi phụ nữ có
được những cơ hội tốt hơn để thăng tiến trong công việc, đồng thời
cũng giúp người chồng có thói quen chia sẻ việc nhà với vợ. Quan
trọng hơn nữa, nó cho phép chúng tôi xây dựng sự gắn kết mạnh
mẽ giữa những đứa trẻ với cha mẹ của chúng. Nó đảm bảo quyền
lợi của những người làm cha khi có được mối quan hệ tốt đẹp với
các con của mình; giúp họ chia sẻ trách nhiệm trong việc đáp ứng
những nhu cầu thiếu yếu khi đứa trẻ còn nhỏ cũng như con đường
học vấn sau này của chúng, hoặc chỉ đơn giản là tạo cơ hội để cả
gia đình có thời gian vui vẻ bên nhau.

Một khía cạnh khác của tinh thần lagom chính là lối sống cân
bằng và tôn trọng thiên nhiên. Luật pháp của chúng tôi có quy định
về việc “tự do tiếp cận đất tư nhân”, có nghĩa là mọi người có thể
đến hầu như bất cứ đâu để đi bộ hoặc cắm trại. Nhưng quyền lợi
này được sử dụng kèm với trách nhiệm – phải thu nhặt và mang rác
thải của mình về, không bẻ cây hay phá hoại thiên nhiên, không
quấy rầy đời sống của động vật, không đốt lửa trừ một số địa điểm
nhất định. Người Thụy Điển thích dành thời gian trên các quần đảo,
cạnh bờ biển hay bờ hồ, trong rừng hoặc trên núi. Bằng lối sống hòa
hợp với thiên nhiên, bạn có thể học được cách tôn trọng cuộc sống
của các loài động vật và thấu hiểu rằng tài nguyên thiên nhiên là
hữu hạn.
Chúng ta phải sống thật lagom để có thể hòa hợp với thiên nhiên
và sử dụng một cách bền vững các nguồn tài nguyên, giữ gìn cho
thế hệ con cháu chúng ta. Điều này cũng có nghĩa là ta phải thay đổi
thói quen tiêu dùng. Rác thải nhựa đang trở thành một thách thức
khổng lồ cho môi trường hiện nay. Ở Thụy Điển, chúng tôi đã dành
hơn hai mươi năm để học cách phân loại và tái chế rác thải. Ngày
nay, chỉ 1% rác thải sinh hoạt ở Thụy Điển được chuyển đến chôn
lấp ở các bãi rác. Hành vi tiêu dùng của chúng tôi cũng đang thay
đổi nhanh chóng: chúng tôi mua ít các sản phẩm nhựa sử dụng một
lần hơn, mua nhiều quần áo đã qua sử dụng hơn và lựa chọn rau
quả không phun tưới thuốc trừ sâu.
Nhưng chỉ thay đổi hành vi tiêu dùng thôi thì vẫn chưa đủ. Các
chính sách và nguồn lực được chính phủ phân bổ phải được phối
hợp nhịp nhàng với nỗ lực từ phía kinh tế tư nhân cũng như với các

nghiên cứu và phát hiện mới từ giới học thuật. Chúng tôi gọi đây là
“mô hình ba nhà” (nguyên gốc The Triple Helix) – một con đường
cùng nhau tìm kiếm giải pháp đối phó với những thử thách chung
một cách thật lagom.
Phần lớn người dân Thụy Điển đồng thuận và chấp hành chính
sách thuế, dù chúng tôi có mức thuế thuộc nhóm cao nhất trên thế
giới. Nhìn chung, người Thụy Điển tin tưởng rằng tiền thuế của mình
sẽ được sử dụng một cách lagom để phục vụ cho hệ thống phúc lợi
cộng đồng. Đó chính là chia sẻ nguồn lực để mọi trẻ em đều được
đến trường, mọi người đều được hưởng chế độ chăm sóc sức khỏe
tốt và đảm bảo các phúc lợi xã hội cho một số vùng nhất định. Đây
cũng là lý do vì sao chúng tôi có mức tham nhũng thấp. Niềm tin đến
từ hai phía. Chính phủ tin tưởng người dân, người dân tin tưởng
chính phủ và tin tưởng lẫn nhau.
Thế thì tại sao lagom cũng phù hợp khi nói về Việt Nam? Hai
nước chúng ta có một lịch sử cùng phát triển lâu dài, kể từ khi Thụy
Điển – quốc gia phương Tây đầu tiên – công nhận nền độc lập của
Việt Nam vào năm 1969. Quá trình Thụy Điển mở rộng hợp tác với
Việt Nam suốt 46 năm đã góp phần tái thiết đất nước Việt Nam sau
chiến tranh và thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội tại đây. Suốt
khoảng thời gian này, hàng ngàn mối quan hệlagom đã được hình
thành giữa hai nước – trong lĩnh vực sức khỏe, văn hóa, giáo dục,
truyền thông, môi trường, bình đẳng giới, đổi mới và công nghệ. Tại
sao lại là lagom? Vì nó có lợi cho cả đôi bên.

Hiện tại, tôi đang chứng kiến cách Việt Nam cân bằng lợi thế địa
chính trị của mình một cách lagom. Và tôi cũng nhận thấy nhiều nỗ
lực bảo vệ môi trường trong cộng đồng, khi ý thức người dân được
nâng lên. Việc xúc tiến thương mại luôn được ưu tiên trong quan hệ
song phương giữa hai nước và trong quá trình đó, một yếu tố không
thể không xét đến chính là tính bền vững. Các công ty Thụy Điển
đưa ra chu trình sản xuất và thiết kế sản phẩm mang tính bền vững
hơn nhiều đối thủ cạnh tranh khác. Các công ty Thụy Điển như ABB,
Tetra Pak, H&M, IKEA, Ericsson, Electrolux, Volvo, Astra Zeneca đã
có mặt tại đây từ lâu và được các đối tác Việt Nam tin tưởng.
Người Thụy Điển nhìn chung là những người hạnh phúc, nhưng
việc đó không được thể hiện rõ ràng. Nó nghiêng về cảm giác hài
lòng, thỏa mãn hơn là nỗi hân hoan. Người trẻ Việt có niềm tin vào
tương lai, nhiều hơn giới trẻ ở bất kỳ nơi đâu trên thế giới. Có lẽ vì
các bạn được chứng kiến tận mắt sự tăng trưởng kinh tế thần tốc
cũng như sự phát triển của xã hội, và các bạn tin tưởng vào năng
lực và khả năng cống hiến của bản thân để đất nước thêm giàu
mạnh và xã hội thêm thịnh vượng trong tương lai – và có lẽ, theo
một cách rất lagom.
Ngay lúc này, hãy thưởng thức quyển sách này và như cách
chúng tôi nói trong tiếng Thụy Điển “Lagom är bäst” – có nghĩa là
“Điều độ là tốt nhất”!
Ann Måwe
Đại sứ Thụy Điển tại Việt Nam

1. Đời sống lagom: cân bằng cuộc sống và công
việc

Có phải người Thụy Điển thực sự có tất cả không? Và mấy
chàng bảo mẫu nam ở đây là thế nào? Một góc nhìn vào công việc
của người Thụy Điển, tính bình đẳng và “thời gian cho bản thân”.
CÂN BẰNG CÔNG VIỆC VÀ CUỘC SỐNG
- cái nhìn vắn tắt về phong cách sống lagom

CÓ THỂ BẠN CHƯA BIẾT
Người Thụy Điển có một mối quan hệ gần như tôn thờ với fika,
còn gọi là cà phê giữa giờ. Trong môi trường làm việc truyền thống,
ngoài giờ nghỉ ăn trưa, nhân viên còn được hưởng thêm 15 phút fika
mỗi sáng và chiều, thường là dùng bánh nướng nhà làm với cà phê
túi lọc.
BÍ QUYẾT
Theo khảo sát của nhà nghiên cứu giấc ngủ Nathaniel Kleitman
về nhịp điệu siêu âm của con người, chúng ta đạt hiệu quả cao nhất

khi để cho não bộ nghỉ ngơi sau mỗi 90 phút. Trong khi đó, một
nghiên cứu của Đại học Toronto đã chỉ ra công thức hoàn hảo để đạt
được hiệu quả tối đa trong công việc là sau mỗi 52 phút làm việc thì
nghỉ 17 phút. Hãy tìm hiểu kiểu nào phù hợp với bạn và quý trọng
những phút nghỉ ngơi đó.
Ra đời từ nền văn hóa với đạo đức nghề nghiệp và tính đoàn kết
cao của người theo đạo Luther, không thể chối cãi rằng cách tiếp cận
lagom đối với công việc là rất nghiêm túc. Tuy nhiên, việc nghỉ ngơi
chính đáng cũng được tôn trọng, hầu hết người lao động Thụy Điển
đi về ngay sau khi vừa hết giờ làm việc - mà đó là họ cũng đã tận
hưởng được những khoảng thời gian nghỉ fika trong ngày.
“Nếu bạn làm điều đó đúng, bạn sẽ dành một lượng thời gian
lagom cho nó.”
BÍ QUYẾT
Về đúng giờ tan sở. Nghiên cứu cho thấy điều này sẽ giúp cho
chúng ta hạnh phúc hơn và làm việc hiệu quả hơn.
CÓ THỂ BẠN CHƯA BIẾT
Trung bình một người Thụy Điển làm 1.644 giờ/năm, so với ghi
nhận một người làm trung bình 1.776 tiếng của OECD (Tổ chức Hợp
tác và Phát triển Kinh tế). Vậy mà chỉ số năng lực cạnh tranh của
Thụy Điển vẫn đứng thứ sáu trên toàn cầu.
Làm việc “ngoài chiếc hộp”

Cách tiếp cận lagom đối với công việc có thể được mô tả đơn
giản là dựa trên lý lẽ thông thường, được minh họa bằng tình huống
điển hình sau, vốn thường thấy trong các báo cáo được viết bởi
những người không-thành-thạo-lagom (người ngoại quốc) trong môi
trường làm việc của Thụy Điển. Một nhân viên mới vào làm hỏi cấp
trên: “Sếp muốn tôi hoàn thành công việc này trong bao lâu?”. Câu
trả lời muôn thuở là: “Đến khi nào xong thì thôi”. Bạn sẽ hiểu mà
không cần giải thích: không phải tốn thêm thời gian cho việc đã
tương đối chỉn chu, nhưng tương tự, không nên giao nộp lại một
công việc chưa hoàn tất. Nếu bạn làm đúng, bạn sẽ dành một lượng
lagom thời gian cho công việc.
Người ta không quan tâm lắm đến việc định nghĩa cụ thể cho
“một khoảng thời gian lagom” có thể là do văn hóa đồng thuận và cấu
trúc một công ty không cấp bậc. Förankringsprocessen – khái niệm
cho việc tất cả những người liên quan đến một ý tưởng đều có quyền
tác động đến cách ý tưởng đó vận hành – cho phép mọi người cùng
thể hiện ý kiến cá nhân sau đó cùng thảo luận tất cả thật chi tiết
trước khi đi đến một quyết định được mọi người ủng hộ. Và “mọi
người” ở đây không có nghĩa chỉ là ban điều hành, mà còn là các
nhân viên và ngay cả những nhân viên trẻ mới tốt nghiệp, bởi biết
đâu những nhân viên trẻ ấy có thể mang lại các kiến giải đột phá thì
sao?
Với tư tưởng này, bạn sẽ không còn ngạc nhiên khi các công ty
Thụy Điển thường được xếp hạng là những công ty hoạt động hiệu
quả, và bạn có thể bắt đầu hiểu tại sao ra một quyết định hoàn thành
công việc không còn quá khó khăn. Tương tự, bạn có thể thản nhiên

ra về sớm 20 phút, và điều này cũng thường thôi. Đồng nghiệp lẫn
sếp của bạn sẽ đơn giản nghĩ rằng bạn đã xong việc; nếu không,
hiển nhiên bạn đã không ra về. Một điều rất quan trọng ở đây là sự
tin tưởng – một chủ đề chúng ta sẽ đề cập ở phần sau của cuốn
sách này.

Thời gian lagom
Cách cân bằng cuộc sống và công việc lagom ở Thụy Điển được
hỗ trợ bởi truyền thống gần như nghỉ làm việc vào mùa hè, khi hầu
hết các chuyên viên đều nghỉ hè ít nhất bốn tuần liên tiếp. Ngoài ra
trong tám năm đầu đời của con, những người làm cha mẹ cũng được
hưởng thêm nhiều ngày phép cũng như có quyền đi làm giờ giấc linh
hoạt hoặc đi làm ít ngày hơn.
Nhưng dù không được nghỉ phép nhiều ngày như thế, chúng ta
vẫn có thể chủ động lagom và dành thật nhiều buổi tối cho gia đình
và bạn bè để nấu nướng, ăn tối và trò chuyện về những gì diễn ra
trong ngày. Và khi thứ Sáu đến, hãy tham khảo ví dụ của Thụy Điển
về fredagsmys (xem thêm ở phần sau) để làm theo. Còn cách nào để
bắt đầu tận hưởng cuối tuần tốt hơn phong cách lagom?
FREDAGSMYS
- trân trọng thời gian thư giãn cùng người thân


NW_Lagom_spot_31

BÍ QUYẾT #1
Hãy đặt tiêu chí đơn giản lên hàng đầu. Dù khá thích vào bếp tự
tay nấu nướng, nhưng người Thụy Điển cũng sẵn sàng vui vẻ mua
hỗn hợp thức chấm và gói bánh taco với sốt salsa làm sẵn ở siêu thị
vào tối thứ Sáu, miễn sao tiện lợi cho họ.
BÍ QUYẾT #2

Vì fredagsmys có chữ “mys”, hãy đảm bảo bạn luôn có sẵn ở nhà
nhiều nến, bao gồm cả nến hâm trà, và lấy bộ quần áo yêu thích mặc
ở nhà rồi tỏa sáng.
Kết hợp cảm giác thứ Sáu cuối tuần với quyết tâm thư giãn bên
người thân (“mys” trong tiếng Thụy Điển nghĩa là “ấm cúng” – tha hồ
cho từ hygge* ghen tức nhé), fredagsmys trở thành một khái niệm
thiêng liêng trong văn hóa người Thụy Điển, đến độ bạn sẽ bắt gặp
những mẩu quảng cáo nổi tiếng ca ngợi nó. Thường thì fredagsmys
sẽ gợi đến hình ảnh những buổi tối sảng khoái với quần thể thao
thun, tất cả là để tắt nguồn và nằm vắt chân lên tán chuyện.
* Hygge: khái niệm về một cách sống ấm cúng, thoải mái xuất
phát từ đất nước hạnh phúc nhất thế giới – Đan Mạch.
Thế nó có gì lagom nhỉ?
À, điều đầu tiên đó là sự cân bằng với những bữa ăn uống lành
mạnh và các buổi tối ngủ sớm, hoặc đơn giản là làm những gì bạn
thích.
Thực ra, fredagsmys được dùng làm lời biện minh cho hầu hết
bất kỳ điều gì – miễn là đừng đòi hỏi quá nhiều công sức. Không có
thức ăn nào quá đơn điệu hay quá mì-ăn-liền không xứng tầm
fredagsmys, không có chương trình truyền hình nào là quá rẻ tiền.
Nếu bạn thấy thoải mái và không lo ngại gì, tức là bạn đang làm
đúng.

BÁNH TACO, THEO CÁCH FREDAGSMYS
- hướng dẫn từng bước cho bữa tiệc trên ghế sofa
Hãy quên món pico de gallo, frijoles negros và sốt chipotle đi.
Bánh bắp taco theo cách fredagsmys không đòi hỏi sự chuẩn xác,
mà chủ yếu người ta chuộng nó vì sự đơn giản để thoải mái ăn uống
cùng bạn bè. Chính vì vậy, đây là bí kíp tạo ra cảm giác lagom độc
đáo và thoải mái.
Chuẩn bị chén
Nếu bạn có sẵn mấy cái chén nhỏ xinh nhiều màu sắc, nó sẽ góp
phần làm cho không khí ngày thứ Sáu thêm vui. Nhưng nếu không có

thì cũng không sao, chén nào cũng được.
Chọn nhân bánh
Nếu bạn ăn thịt và thích kiểu truyền thống, vậy thì chọn thịt bò
băm. Còn nếu bạn ăn chay? Nghĩ ngay đến phô mai halloumi và các
viên khoai lang hoặc bí đỏ nướng. Hạn chế duy nhất ở đây chính là
trí tưởng tượng của bạn. Một người fredagsmys nhà nghề có thể tự
làm hỗn hợp gia vị – chỉ cần sử dụng hỗn hợp ưa thích của bạn gồm
ớt paprika hun khói, bột hạt thì là, bột rau mùi, bột ớt, một chút muối,
một chút tiêu, thêm vào một tí nước chanh. Nhưng giả sử thứ Sáu
này đột nhiên bạn cảm thấy lười và chẳng muốn làm gì cả thì sao?
Cũng không sao. Sẽ không ai chê trách việc bạn mua bánh taco bán
sẵn cả!
Xắt thêm rau
Dưa leo, rau diếp, cà chua và ớt chuông làm thêm nhân bánh, và
tất cả những gì bạn cần làm là xắt rau, cho vào đầy tô. Nếu bạn bận
thì một lon hạt bắp cũng được.
Bước hoàn thiện món
Bào một ít phô mai, mở hộp sốt salsa và chọn tortilla cuốn hay vỏ
bánh taco từ kệ bếp. Nếu có nhã hứng, bạn có thể dành thời gian tự
làm món guacamole và sốt salsa với nhiều chanh, rau mùi tươi và có
thêm vào ít ớt. Bạn có thể đi mua thêm phô mai feta hoặc khô heo
sợi – nhưng, quan trọng là nếu bạn thấy không cần phải cầu kỳ thì
những món cơ bản là được rồi.
Mời thưởng thức!

Dù ăn trước tivi hay ngồi tại bàn bếp, hãy nhớ mang chiếc vớ len
ấm thoải mái, giảm ánh sáng trong phòng và mời mọi người nhập
tiệc.
Gettyimages-707446269_super

SỰ BÌNH ĐẲNG VÀ ĐỜI SỐNG GIA ĐÌNH
- những người cha latte, trợ cấp chăm sóc trẻ và một nền kinh tế
hiệu quả
CÓ THỂ BẠN CHƯA BIẾT

Tỷ lệ phụ nữ làm việc ở Thụy Điển chiếm 78,3%, cao nhất ở Liên
minh châu Âu (EU).
Còn các bảo mẫu nam là thế nào nhỉ? Câu hỏi này của một
phóng viên nước ngoài đã khiến nhiều người Thụy Điển thích thú lan
truyền với tốc độ chóng mặt, đến nỗi không còn ai biết nó bắt nguồn
từ đâu, hay đó chỉ là lời đồn đại. Nhưng không, người Thụy Điển
không có xu hướng thuê bảo mẫu nam – thực ra họ không cần đến
bảo mẫu. Nhưng những người cha Thụy Điển có xu hướng lấy phép
nghỉ chăm con và ta thường bắt gặp họ trong hình ảnh một tay đẩy
xe nôi và một tay nhâm nhi cà phê. Người ta gọi họ là lattepappor,
“người cha latte”, cách gọi theo lattemammor – nghĩa là “mẹ yêu
ngon tuyệt”.
Thiên đường của các bậc cha mẹ
Năm 1974, Thụy Điển trở thành đất nước đầu tiên trên thế giới
thay thế phép nghỉ thai sản chỉ dành cho người mẹ bằng phép nghỉ
chăm con cho cả cha lẫn mẹ. Ban đầu, quy định này cho phép mỗi
cặp vợ chồng mới sinh con có quyền nghỉ ba tháng có lương để ở
nhà chăm con, và người chồng có quyền chuyển ngày nghỉ của mình
cho vợ nếu hai vợ chồng tự thu xếp ổn thỏa. Nhưng đến khi quy định
“nếu không dùng thì mất” được áp dụng thì chuyển biến về xã hội
thực sự diễn ra. Năm 1995, “tháng người cha” được thành lập. Theo
đó, người cha buộc phải sử dụng một tháng phép đó của mình để ở
nhà chăm con, nếu không nghỉ sẽ mất phép; và bây giờ thời gian
nghỉ đó tăng lên thành ba tháng cho mỗi người cha và mẹ.

Tổng cộng, các bậc cha mẹ Thụy Điển được hưởng 480 ngày
phép chăm con từ khi sinh hoặc từ khi nhận con nuôi. Số ngày phép
này được sử dụng bởi người cha hoặc người mẹ bất kỳ lúc nào cho
đến khi trẻ lên tám tuổi. Họ còn được nhận phép nghỉ có lương để
chăm con ốm. Thêm vào đó là hệ thống dịch vụ chăm sóc trẻ em
chất lượng cao được chính phủ tài trợ; theo đó, trẻ em từ một tuổi trở
lên được đi học mẫu giáo với chi phí cực thấp so với giá trị thực. Vậy
là bạn đã hiểu tại sao Thụy Điển được gọi là thiên đường dành cho
những người làm cha mẹ.
MỐI QUAN HỆ CỦA BẠN BÌNH ĐẲNG NHƯ THẾ NÀO?
Việc chia sẻ trách nhiệm với nhau một cách công bằng – từ chăm
sóc con đến làm việc nhà – sẽ giúp cho cả cha mẹ lẫn con cái hạnh
phúc hơn.
BÍ QUYẾT DÀNH CHO NGƯỜI LÀM CHA
Nếu bạn là người cha không có phép nghỉ chăm con, thì vẫn có
những cách khác để xây dựng đời sống gia đình bình đẳng hơn. Hãy
nhận trọng trách ở nhà chăm con ốm khi vợ phải đi làm trở lại, chuẩn
bị cơm trưa và đảm bảo con bạn thấy bạn giặt giũ quần áo.Lagom
hiện diện trong những công việc nhỏ nhặt như vậy.
Sự bình đẳng liên quan đến lagom như thế nào?
Trong thang điểm hạnh phúc, các quốc gia bình đẳng giới nhất
thường đạt điểm cao hơn so với các nước khác. Sự bình đẳng giới
trong kinh doanh sẽ giúp cho công việc tốt hơn: nhân viên hạnh phúc
hơn, ít nghỉ việc hơn, gắn bó với công việc lâu hơn, hài lòng hơn

trong công việc và năng suất làm việc cũng cao hơn. Ngoài ra, nhiều
cặp vợ chồng bình đẳng cũng hạnh phúc hơn – và điều này không
chỉ áp dụng với phụ huynh, mà với con cái trong gia đình, nếu có. Trẻ
con học tốt hơn ở trường, ít có nhu cầu cần tư vấn tâm lý hoặc cần trị
liệu. Những người mẹ trong các mối quan hệ bình đẳng sẽ khỏe
mạnh hơn, hạnh phúc hơn, ít bị trầm cảm, và những người cha cũng
mạnh khỏe hơn, ít hút thuốc hơn, uống rượu ít lại và ít bị trầm cảm.
Những lợi ích đối với gia đình
Chỉ Số Hạnh Phúc năm 2016 đã chỉ ra mối tương quan rất rõ
ràng giữa hạnh phúc của nhân viên nói chung với sự cân bằng giữa
cuộc sống và công việc. Thực tế, những người làm công trên toàn
thế giới đã xác nhận rằng sai lầm lớn nhất của các công ty đối với
nhân viên chính là ở việc làm cho nhân viên mất cân bằng giữa cuộc
sống và công việc. Họ cũng xác nhận rằng chìa khóa để các nhà
tuyển dụng gia tăng hạnh phúc cho các nhân viên nằm ở việc công ty
sẵn lòng thay đổi hệ thống, quy trình và điều kiện để cải thiện khối
lượng công việc và tính linh hoạt trong giờ giấc.
Nói một cách đơn giản, bình đẳng giới và các chính sách thân
thiện dành cho gia đình mang lại lợi ích cho từng cá nhân cũng như
cho cả nền kinh tế vi mô lẫn vĩ mô. Mọi người đều có lợi.

THỜI GIAN CHO BẢN THÂN
- sự sáng tạo và tầm quan trọng của thời gian nghỉ giải lao

CÓ THỂ BẠN CHƯA BIẾT
Cả sự sáng tạo và thời gian hòa mình vào thiên nhiên đã được
chứng minh là yếu tố góp phần gia tăng hạnh phúc. Dành thời gian
viết nhật ký, tham gia lớp vẽ tranh hoặc tạo thói quen đi bộ trong giờ
ăn trưa. Khi những hoạt động này diễn ra thường xuyên, bạn càng
cảm nhận được lợi ích của nó khi bạn có cảm giác hài lòng hơn và
làm việc hiệu quả hơn.
Bạn không thể đơn giản vẫy cây đũa thần để tạo ra một hệ thống
chăm sóc trẻ em toàn thời gian với chi phí không quá 1.287 SEK mỗi
tháng (khoảng 3,6 triệu đồng). Sự cân bằng giữa công việc và cuộc

sống không chỉ là bạn dành thời gian đi làm trong khi con bạn được
gửi ở nhà trẻ – bạn không nên xem thường tầm quan trọng của thời
gian rảnh rỗi.
Một trong những động lực khiến các công ty khắp Thụy Điển bắt
đầu thử nghiệm làm việc sáu giờ một ngày chính là họ nhận thức
được những lợi ích đáng kể của việc có thời gian rỗi để làm những
điều mình thích. Nhiều nhà tuyển dụng nhận ra rằng nhờ áp dụng mô
hình ngày làm việc sáu giờ mà họ đã trở thành doanh nghiệp hấp
dẫn hơn nhiều, kết quả là có nhiều ứng viên hơn và nhân viên của họ
hạnh phúc hơn cũng như làm việc hiệu quả hơn.
Nạp lại năng lượng
Dưới góc nhìn của khoa học thần kinh, điều này hoàn toàn hợp
lý. Hệ thần kinh đối giao cảm là một phần cấu tạo trong cơ thể giúp
chúng ta trấn tĩnh và tái nạp năng lượng sau khi hệ thần kinh giao
cảm khiến ta hoạt động không ngừng nghỉ. Hệ thần kinh giao cảm
biểu hiện bằng tư duy ngắn hạn, sự nhạy cảm với hiểm nguy và ham
muốn mãnh liệt. Điều này có vẻ hiệu quả và có ích, nhưng nếu hoạt
động liên tục, nó sẽ đẩy chúng ta vào chế độ đánh hoặc chạy và
khiến ta kiệt sức. Giống như một vận động viên thực hiện các bài tập
luyện chạy nước rút/hồi phục, chúng ta cần hệ thần kinh đối giao
cảm, và thời gian thư giãn chính là những gì chúng ta cần – dù là đá
bóng, đan len hay tập đàn piano. Đây chính là lagom, bởi ngay lúc
này bạn được nghỉ ngơi nhưng về lâu về dài bạn sẽ gặt hái nhiều lợi
ích hơn.
Cách sử dụng thời gian sáng tạo

Dù rất nghiêm túc đối với công việc và giáo dục, nhưng người
Thụy Điển vẫn sử dụng thời gian rảnh rỗi khá tốt. Có rất nhiều hiệp
hội và hội nhóm hoạt động tại Thụy Điển; trẻ em được học một loại
nhạc cụ hoặc tham gia các hoạt động tương tự tại các cơ sở văn
hóa. Dịch vụ chăm sóc trẻ sau giờ học được gọi là fritids – nghĩa là
“thời gian rảnh rỗi” – tên gọi này thể hiện rõ quan điểm của người
Thụy Điển rằng thời gian sau giờ học nên là thời gian rảnh rỗi. Kết
quả, Thụy Điển là một quốc gia không chỉ thành công trong kinh
doanh mà còn vượt trội ở lĩnh vực sáng tạo. Chỉ riêng Stockholm thôi
cũng đã tự hào vì có nhiều công ty công nghệ khởi nghiệp không
kém gì Thung lũng Silicon; và về lĩnh vực âm nhạc, Thụy Điển là
nước đứng đầu thế giới về xuất khẩu âm nhạc nếu tính theo đầu
người.
Tìm khoảng “thời gian cho bản thân” có vẻ sẽ khó khăn nếu
người sử dụng lao động không quan tâm đến ý tưởng làm việc sáu
tiếng một ngày, nhưng chuyện này không đòi hỏi gì nhiều – bạn tốn
thời gian lúc này, nhưng sau đó bạn nhận lại được nhiều hơn khi tập
trung cao hơn và năng lượng được nạp đầy hơn. Từ bỏ xem một
chương trình truyền hình, bớt đi một lần vào mạng xã hội, chỉ nhiêu
đó là bạn có thể có thêm vài phút mỗi tối để viết nhật ký hoặc trống
một buổi tối hàng tuần để có thể theo học một lớp nào đó. Bạn sẽ bất
ngờ bởi nguồn cảm hứng sáng tạo trong bạn bắt đầu tuôn chảy.

GIỚI THIỆU FIKA
- fika tốt cho việc kinh doanh và ai cũng thích bánh quế miễn phí
Rất ít thứ tôn vinh khoảng thời gian nghỉ giữa giờ và thời gian thư
giãn như fika – cà phê giữa giờ được nâng lên tầm cao mới bởi
người Thụy Điển. Trong khi mọi ngóc ngách trong xã hội Thụy Điển
đều tận hưởng fika, thì tầm quan trọng của nó trong công sở là
không thể diễn tả hết bằng lời.
Không chỉ là cà phê giữa giờ
Fika là một nghi thức – chủ đề này chúng ta sẽ đề cập lại ở
chương tiếp theo; nhưng trong bối cảnh của công việc, nó đáp ứng
được một số chức năng lagom. Nếu đâu đó có một công ty chấp
nhận cà phê giữa giờ lúc 10 giờ sáng, thì chắc hẳn đây là một điều
tốt chứ? Thêm vào đó, nếu điều này đồng nghĩa với việc nhân viên
không chỉ rời mắt khỏi màn hình 15 phút hoặc hơn, mà là còn trao đổi
với đồng nghiệp, cập nhật tình hình tin tức thị trường, chia sẻ về thử
thách trong việc tiếp cận khách hàng..., thì nó có thể đưa văn hóa
công sở và năng suất của công ty lên một đẳng cấp mới. Lưu ý, fika
khác với bữa trưa nhẹ lúc 11 giờ. Không chỉ là rót đầy ly cà phê, fika
còn là về sự trao đổi, kết nối, là ngưng việc đang làm và có mặt bên
cạnh đồng nghiệp theo phong cách lagom đích thực.
Khởi động văn hóa fika
Có thể sẽ khá thử thách để nơi bạn đang làm việc áp dụng văn
hóa fika một cách phù hợp, nhưng hãy bắt đầu với những điều nhỏ
trước và bạn sẽ có thể gặt hái được nhiều lợi ích sau này. Hãy mời

đồng nghiệp bàn kế bên cùng bạn dùng cà phê sáng hoặc mời họ
dùng trà. Lần tiếp theo bạn cần trực tiếp gặp một đồng nghiệp và đề
xuất gặp mặt tại phòng giải lao hoặc căn tin. Nếu bạn muốn nhiều
hơn nữa thì hãy tình nguyện tổ chức fika đều đặn vào mỗi thứ Sáu.
Tôi chưa từng thấy ai lại phiền lòng khi được mời ăn bánh quế trước
khi về nhà cho fredagsmys.

2. Ẩm thực lagom: đồ ăn, thức uống & fika

Học nấu ăn, tìm hiểu và tự trồng rau như người Thụy Điển. Từ
những buổi dã ngoại cho đến ăn uống điều độ theo ẩm thực Tân Bắc
Âu, đây là tất cả những gì bạn cần biết về ăn uống kiểu lagom.

FIKA
- “ngày mai trời lại sáng”

CÓ THỂ BẠN CHƯA BIẾT

Năm 2012, trung bình mỗi người Thụy Điển tiêu thụ 7,32 kg cà
phê, so với mức 4,83 kg ở Liên minh châu Âu.
Thụy Điển nằm trong ba nước tiêu thụ cà phê nhiều nhất thế giới,
một thói quen gắn liền với văn hóa fika. Thời còn học trung học, có
những buổi chiều tôi dành hàng giờ để ngồi cà phê trò chuyện với
bạn bè, và tôi rất trân trọng những kỷ niệm đó. Không có gì đặc biệt
lagom về việc xưa kia tôi được uống thứ cà phê đen tuyền được
châm thêm miễn phí liên tục, nhưng đặt vào bối cảnh và nghi thức
của fika thì chắc hẳn nó làm tăng thêm sự cân bằng của ẩm thực
truyền thống Thụy Điển.
Fika theo phong cách lagom
Trong một nền văn hóa thích các bữa ăn cân bằng và ăn uống
lành mạnh thì fika chính là niềm hy vọng. Vào một ngày thông
thường, fika chỉ với một chiếc bánh quy là đủ. Nhưng nếu đó là một
phần của buổi hẹn, fika có thể đi kèm một lát bánh mì sandwich và
trái cây trước khi bánh quế xuất hiện, nhưng thường thì một bữa fika
cuối tuần đúng chuẩn lại chỉ toàn là đồ ăn vặt: một bàn đầy bánh ngọt
và bánh quy, những ly cà phê xinh xắn và tất nhiên là không thể thiếu
nến. Người Thụy Điển vẫn “xả láng”, nhưng nhìn chung là không quá
đáng. Điều này nghĩa là họ có thể lấy mỗi vị một cái bánh quy, nhưng
không ăn hai cái bánh ngọt, và không bao giờ ăn miếng bánh cuối
cùng còn lại. Phải là trẻ con hoặc không phải người Thụy Điển thì
mới được ăn miếng bánh cuối cùng trong giờ fika, nếu không thì
miếng bánh cuối cùng vẫn sẽ luôn còn đó.

Fika đối với người Thụy Điển như quán rượu đối với người Anh
và rượu khai vị đối với người Ý, là lúc thư giãn không cần làm việc.
Trong một thời đại mà mạng xã hội cập nhật liên tục và hộp email
công việc cứ báo tin suốt 24/7, fika có thể là một cách để tạm dừng,
thư giãn và kết nối – với chính mình, với người thân, đồng nghiệp
hoặc với một cuốn sách. Bỏ đi yếu tố liên tục châm đầy tách, fika có
vẻ thực sự rất lagom so với một đêm uống nhiều bia rượu và ăn ô-liu
miễn phí.
KANELBULLAR
- bánh quế
Không có bánh ngọt hay bánh nướng nào có thể đại diện cho fika
như bánh vị quế, đi cùng với một chút hương thơm của bạch đậu
khấu. Hãy tưởng tượng đến mùi nồng ấm hương cay lan tỏa khắp
nhà trong khi những chiếc bánh đang được nướng trong lò, và bạn
sẽ sớm hiểu được vì sao người Thụy Điển có một mối quan hệ gần
như thiêng liêng với quế.
Số lượng: 10 bánh
• dầu hướng dương, 300ml sữa
• 1 muỗng cà phê hạt bạch đậu khấu xay
• 50g bơ
• 425g bột mì, thêm một ít để phủ lên bánh
• 7g men bột nở, men khô

• 50g đường làm bánh
• ½ muỗng cà phê muối nhuyễn
• 1 quả trứng, đánh khuấy nhẹ
Làm nhân bánh:
• 75g bơ, để mềm
• 50g đường nâu hạt mịn
• 2 muỗng cà phê quế xay
• ½ muỗng cà phê muối nhuyễn
Làm kem phủ:
• 1 quả trứng, đánh nhẹ
• đường hạt to dạng thô hoặc đường nâu chưa tinh luyện để rắc
lên trên bánh
Tráng nhẹ lớp dầu lên giấy nướng bánh cỡ to, hoặc dùng 9
khuôn bánh bằng thiếc đường kính 8cm.
Cho sữa vào chiếc chảo nhỏ, thêm hạt bạch đậu khấu và để đến
khi đáy chảo sôi sủi bọt. Tắt lửa, cho bơ vào khuấy cho đến khi bơ
tan và để hỗn hợp cô đặc lại cho đến khi ấm.
Trộn những nguyên liệu khô vào một tô lớn. Tạo một miệng giếng
ngay giữa, đập trứng vào rồi khuấy hỗn hợp bơ sữa đang để ấm. Từ
từ trộn cho đến khi một khối bột nhão hình thành ở thành tô.

Đưa khối bột ra ngoài trên bàn bếp được bôi ít dầu (không phủ
bột) và nhào bằng tay trong 5 phút. Ban đầu khối bột trở nên mềm và
dính, nhưng sau đó càng nhào nặn càng bớt dính. Tương t...