Daïy
toát

Hoïc
toát

KHOA HỌC TỰ NHIÊN 8

Bài 7

TỐC ĐỘ PHẢN
ỨNG VÀ CHẤT
XÚC TÁC

MỤC TIÊU BÀI HỌC
■ Nêu được khái niệm vé tốc độ phản ứng (chỉ mức độ nhanh
hay chậm của phán ứng hoá học).
■ Trình bày được một số yếu tố ảnh hưởng đến tốc độ phản
ứng và nêu được một số ứng dụng thực tế.
■ Tiến hành được thí nghiệm và quan sát thực tiễn:
1. + So sánh được tốc độ một số phản ứng hoá học;
2. + Nêu được các yếu tố làm thay đổi tốc độ phản ứng;
3. + Nêu được khái niệm về chất xúc tác.

MỞ ĐẦU
Có những phản ứng xảy ra rất nhanh, quan sát được
ngay như phản ứng nổ, cháy,... và có những phản ứng
xảy ra chậm, sau một khoảng thời gian mới quan sát
được như phản ứng tạo gì sắt, tinh bột lên men rượu,...
Vậy dùng đại lượng nào đê'đặc trưng cho sự nhanh,
chậm của một phản ứng? Yếu tố nào ảnh hưởng đến sự
nhanh, chậm này?

NỘI DUNG BÀI HỌC
I.

Khái niệm tốc độ phản ứng

II.

Một số yếu tố ảnh hưởng
đến tốc độ phản ứng

III.

Củng cố

I.

KHÁI NIỆM
TỐC ĐỘ
PHẢN ỨNG

HOẠT ĐỘNG

So sánh tốc độ của một số phản ứng
Quan sát các Hình
7.1 và 7.2, thảo luận
nhóm và trả lời câu
hỏi:
Phản ứng sắt bị gỉ
xảy ra nhanh hơn
hay chậm hơn phản
ứng đốt cháy cồn?

Phản ứng sắt bị gỉ,
đốt cháy cồn được
minh hoạ ở các
Hình 7.1 và 7.2.

Hình 7.1. Sắt bị gỉ

Hình 7.2. Đốt cháy cồn

Lời giải
Khi đốt cháy cồn xảy ra với tốc độ
rất nhanh, phản ứng của sắt với
oxygen trong không khí ẩm xảy ra
với tốc độ chậm hơn

Tốc độ phản ứng là gì?

Tốc độ phản ứng là đại lượng đặc
trưng cho sự nhanh, chậm của
phản ứng hoá học.

Câu hỏi và bài tập
Một học sinh thực hiện thí nghiệm và ghi lại hiện tượng như
sau:
Cho cùng một lượng hydrochloric acid vào hai ống nghiệm
đựng cùng một lượng đá vòi ở dạng bột (ống nghiệm (1)) và
dạng viên (ống nghiệm (2)). Quan sát hiện tượng thấy rằng
ở ống nghiệm (1) bọt khí xuất hiện nhiêu hơn và đá vôi tan
hết trước
Phản ứng giữa hydrochloric acid với đá vôi dạng bột xảy ra
nhanh hơn hay chậm hơn so với phản úng giữa hydrochloric
acid với đá vôi dạng viên

Em có biết
Trong một phản ứng, để xác định tốc
độ của phản ứng, ta có thể đo sự thay
đổi của thể tích chất khí, khối lượng
chất rắn hoặc nóng độ chất tan trong
một khoảng thời gian.

II.

MỘT SỐ YẾU TỐ
ẢNH HƯỞNG ĐẾN
TỐC ĐỘ PHẢN ỨNG

1.
Ảnh hưởng của nồng
độ đến tốc độ phản ứng

HOẠT

ĐỘNG

- Chuẩn bị: dung dịch HCl 0,1 M, dung dịch HCl 1 M, 2
đinh sắt giống nhau (khoảng 0,2 g); ống nghiệm
- Tiến hành:
+ Cho vào ống nghiệm (1) khoảng 5 mL dung dịch HCl
0,1 M; ống nghiệm (2) khoảng 5 mL dung dịch HCl 1 M
+ Nhẹ nhàng đưa lần lượt 2 đinh sắt vào 2 ống nghiệm và
quan sát sự thoát khí.

Đinh sắt

HCl 1M

HCl 0,1M
Hình 7.3. Phản ứng giữa Fe với dung dịch HCl

Trả lời câu hỏi
- Phản ứng ở ống nghiệm nào xảy ra
nhanh hơn?
- Nồng độ ảnh hưởng đến tốc độ phản
ứng như thế nào?

2.
Ảnh hưởng của nhiệt
độ đến tốc độ phản ứng

HOẠT

ĐỘNG

- Chuẩn bị: viên C sủi, nước lạnh, nước nóng; cốc thuỷ tinh.
- Tiến hành:
Lấy hai cốc nước, một cốc
nước lạnh và một cốc nước
nóng, cho đồng thời vào mỗi
cốc một viên C sủi.
Hình 7.4. Hòa tan viên C sủi vào nước

Trả lời câu hỏi
- Phản ứng ở cốc nào xảy ra nhanh
hơn?
- Nhiệt độ ảnh hưởng đến tốc độ phản
ứng như thế nào?

3.
Ảnh hưởng của diện
tích tiếp xúc đến tốc độ
phản ứng

HOẠT

ĐỘNG

- Chuẩn bị: dung dịch HCl 0,1 M, đá vôi (dạng viên), đá vôi
(dạng bột hoặc dập nhỏ từ đá vôi dạng viên); ống nghiệm.
- Tiến hành:
+ Cân một lượng đá vôi (dạng bột) và đá vôi (dạng viên) bằng
nhau (khoảng 1 gam) cho vào 2 ống nghiệm (1) và (2).
+ Cho vào mỗi ống nghiệm khoảng 3 mL dung dịch HCl 0,1 M,
quan sát sự thoát khí.

HCl 0,1M
Đá vôi
dạng viên

Đá vôi
dạng bột
Phản ứng giữa đá vôi với dung dịch HCl

Trả lời câu hỏi
- Phản ứng ở ống nghiệm nào xảy ra
nhanh hơn? Giải thích.
- Kích thước hạt ảnh hưởng đến tốc độ
phản ứng như thế nào?

4.
Ảnh hưởng của chất
xúc tác đến tốc độ phản
ứng

HOẠT

ĐỘNG

- Chuẩn bị: nước oxy già (y tế) H2O2 3%, manganese dioxide
(MnO2, dạng bột); ống nghiệm
- Tiến hành:
+ Cho khoảng 3 mL dung dịch H2O2 3% vào hai ống nghiệm
(1) và ống nghiệm (2).
+ Cho một ít bột manganese dioxide vào ống nghiệm (2) và
quan sát sự thoát khí.

MnO2
Hình 7.5. Phản
ứng phân hủy
H2 O 2

H2O2

Trả lời câu hỏi
- Phản ứng ở ống nghiệm nào xảy ra nhanh hơn?

Câu hỏi và bài tập
1. Than cháy trong bình khí oxygen nhanh
hơn cháy trong không khí. Yếu tố nào ảnh
hưởng đến tốc độ của phản ứng đổt cháy
than?

Câu hỏi và bài tập
2. Khi “bảo quản thực phẩm trong tủ lạnh đế
giữ thực phẩm tươi lâu hơn” là đã tác động
vào yêu tố gì đểlàm chậm tốc độ phản ứng?

Câu hỏi và bài tập
3. Trong quá trình sản xuất sulfuric acid có giai đoạn tổng
hợp sulfur trioxide (SO2). Phản ứng xảy ra như sau:
2SO2 + O2  2SO3.
Khi có mặt vanadium (V) oxide thì phản ứng xảy ra nhanh
hơn.
a) Vanadium(V) oxide đóng vai trò gì trong phản ứng
tổng hợp sulfur trioxide?
b) Sau phản ứng, khối lượng của vanadium(V) oxide có
thay đổi không? Giải thích.

Em có biết
Theo quy định, trong ống xả thải (óng bô) của ô
tô có một hộp chứa chất xúc tác, có chức năng
thúc đẩy phản ứng chuyển hoá khí carbon
monoxide thành carbon dioxide, các oxide của
nitrogen thành nitrogen. Đây là các khí không
độc hại. Biện pháp này góp phần giảm thiểu ô
nhiễm môi trường từ phương tiện giao thông.

EM ĐÃ HỌC
Tốc độ phản ứng
là đại lượng đặc
trưng cho sự
nhanh, chậm của
một phản ứng
hoá học.

Chất xúc tác là chất làm tăng
tốc độ phản ứng nhưng sau
phản ứng vẫn giữ nguyên về
khối lượng và tính chất hoá học.

Tốc độ phản ứng
tăng khi làm tăng
các yếu tố: nhiệt
độ, nồng độ, diện
tích bế mặt tiếp
xúc,...

EM CÓ THỂ !!!

Vận dụng kiến thức vẽ tốc độ phản ứng
để thúc đẩy những phản ứng có lợi như
lên men giấm, muối dưa hoặc giảm tốc
độ phản ứng có hại như thức ăn bị ôi thiu,
kim loại bị gỉ.

III.

CỦNG CỐ

Câu 1. Để xác định được mức độ phản ứng nhanh hay
chậm người ta sử dụng khái niệm nào sau đây?
D
C
B
A
Phản ứng thuận
nghịch

Phản ứng 1
chiều

Cân bằng hóa
học

Tốc độ phản
ứng

Câu 2. Tốc độ phản ứng không phụ thuộc yếu
tố nào sau đây?

A

Nhiệt độ

B

Nồng độ.

C

Chất xúc tác

D

Thời gian xảy
ra phản ứng

01

Câu 3. Dùng không khí nén thổi vào lò cao để đốt cháy than cốc
(trong sản xuất gang), yếu tố nào ảnh hưởng đến tốc độ phản ứng?

A.
Nhiệt độ, áp suất.

C.
Nồng độ.

B.
Tăng diện tích.

D.
Xúc tác.

01

Câu 4. Khi diện tích bề mặt tăng, tốc độ phản ứng tăng là
đúng với phản ứng có chất nào tham gia?
B. Chất rắn
A. Chất lỏng

D. Cả 3 đều đúng.
C. Chất khí.

01

Câu 5. Khi đốt củi, để tăng tốc độ cháy, người ta sử dụng
biện pháp nào sau đây?

A

B

C

Đốt
trong lò
kín

Xếp củi

Thổi hơi
nước

chặt khít

D
Thổi không
khí khô

Câu 6. Cho hiện tượng sau. Tàn đóm đỏ bùng lên khi cho vào binh
oxygen nguyên chất. Hiện tượng trên thể hiện ảnh hưởng của yếu tố nào
đến tốc độ phản ứng?

B. Nhiệt độ
A. Nồng độ

D. Chất xúc tác
C. Diện tích bề
mặt tiếp xúc

Câu 7. Tủ lạnh để bảo quản thức ăn là ứng dụng cho yếu
tố ảnh hưởng tốc độ phản ứng nào?

Nhiệt độ

A
C

Chất xúc tác

B

Nồng độ

D
Diện tích bề mặt
tiếp xúc

DẶN DÒ

- Học bài và làm bài tập về nhà.
- Xem và chuẩn bị bài mới “Bài 8. Acid”

Thanks
you !!!